pH· Τι είναι και πως το ελέγχω

Τι είναι το pH;
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, pH είναι ο αρνητικός λογάριθμος της συγκέντρωσης ιόντων υδρογόνου σε ένα διάλυμα. Η κλίμακα pH καθορίζει πόσο οξύ ή αλκαλικό είναι ένα διάλυμα και έχει εύρος από 0 εώς 14. Το pH κάτω από 7 θεωρείται όξινο ενώ το pH πάνω από 7 θεωρείται βασικό ή αλκαλικό. Ουδέτερο pH έχουμε στην τιμή 7, ενώ τιμές ανάμεσα στο 6.5 και το 7.5 θεωρούνται επίσης ουδέτερες.
Το "Η" στον όρο "pH" αναφέρεται στο υδρογόνο (Ηydrogen ή Ηydrogenii στα λατινικά). Το "p" είναι λιγάκι αδιευκρίνιστο. Μερικοί υποστηρίζουν πως σημαίνει "power" ή "potential", άλλοι πως είναι λατινικό και προέρχεται από τις λέξεις pondus ή potentia.

Το pH και ο αντίκτυπος του στον οργανισμό
Το pH του δέρματος σε ένα νέο, φυσιολογικό και υγιή οργανισμό είναι κάπου μεταξύ 4.5 και 6, με μέση τιμή το 5.5. Τα νεογέννητα και τα παιδιά έχουν πιο υψηλό pH από τους ενήλικες, κοντά δηλαδή στο 7, καθιστώντας το δερματάκι τους πιο επιρρεπές στην εισβολή παθογόνων μικροοργανισμών και κατ'επέκταση στην εκδήλωση δερματοπαθειών.
Η δημιουργία όξινου περιβάλλοντος (πτώση του pH) είναι ο πρώτος μηχανισμός άμυνας του σώματος μας στις επιθέσεις των βακτηρίων. Όσο γερνάμε το pH γίνεται όλο και πιο ουδέτερο, όπως και στα μωρά, και δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με την ίδια ευκολία τα βακτήρια. Αυτός είναι ο λόγος που το γερασμένο δέρμα γίνεται ευαίσθητο και αποκτά συχνά δερματολογικά προβλήματα. Το pH ανεβαίνει πέραν του 6 όταν υπάρχει κάποιο δερματολογικό πρόβλημα ή νόσος.

Το pH και η σχέση του με την ακμή
Η τιμή του pH είναι βασικός παράγοντας σε δερματολογικές καταστάσεις όπως η ακμή. Το βακτήριο Propionibacterium acnes, που προκαλεί την ακμή, υπάρχει σε όλους μας φυσιολογικά, άσχετα αν τελικά εκδηλωθεί η ακμή ή όχι. Σε άτομα που έχουν προδιάθεση για ακμή το συγκεκριμένο βακτήριο πολλαπλασιάζεται γρήγορα. Αυτό έχει άμεση σχέση με την τιμή του pH του δέρματος σε αυτά τα άτομα, που είναι συνήθως πιο αλκαλικό (>5.5).

Πως το pH των καλλυντικών επηρρεάζει την επιδερμίδα μου;
Για να διατηρήσουμε υγιές δέρμα πρέπει να ισορροπήσουμε το pH γύρω στο 5.5. Όταν πλένουμε το σώμα ή το πρόσωπο μας με νερό (pH 7) ή προϊόντα καθαρισμού (pH 7-11) αυξάνεται το pH και το δέρμα χρειάζεται χρόνο για να το ξαναρίξει στα υγιή επίπεδα.
Για το σώμα αυτό επιτυγχάνεται γρηγορότερα με την επάλειψη μετά το πλύσιμο με κρέμες και lotion. Η επιδερμίδα του προσώπου είναι πιο ευαίσθητη και εύθραυστη και συνιστάται η χρήση τονωτικής lotion μετά το πλύσιμο, που έχει pH 3-5, και εξισορροπεί (ρίχνει) το pH της επιδερμίδας που έχει ανέβει μετά το καθαρισμό. Μετά τη τονωτική lotion εφαρμόζεται ενυδατική κρέμα που τρέφει και παρέχει θρεπτικά συστατικά στην επιδερμίδα. Τα παραπάνω δεδομένα εξηγούν γιατί είναι μεγάλης σημασίας να επιλέγετε καλλυντικά και προϊόντα περιποίησης με pH κοντά σε αυτό του δέρματος σας.
Το υψηλό pΗ σε ένα σαμπουάν μπορεί να κάνει τα μαλλιά θαμπά, μπερδεμένα, χωρίς όγκο και δύσκολα στο χτένισμα. Για να είναι κατάλληλο το χειροποίητο σαπούνι για τα μαλλιά πρέπει να προσθέσουμε περιποιητικούς παράγοντες, όπως βότανα και πρωτεΐνες, και να κατεβάσουμε το pΗ όσο γίνεται περισσότερο. Γύρω στο 8 είναι μια πολύ καλή τιμή.

Ο μύθος του ισορροπημένου pH
Την έκφραση "ισορροπημένο pH" θα την έχετε ακούσει σε διαφημίσεις προϊόντων περιποίησης, τα οποία προωθούνται ως ουδέτερα και καλύτερα για το δέρμα μας. Ένα προϊόν που έχει ισορροπημένο pH σημαίνει πως έχει το ίδιο pH με το δέρμα και τα μαλλιά. Η αλήθεια είναι πως το pH ενός προϊόντος δεν επηρρεάζει το πόσο ερεθιστικό ή μη αυτό θα είναι. Αυτό σημαίνει πως αν ένα προϊόν έχει pH 5.5 ή 10.5 δε παίζει και τόσο μεγάλο ρόλο. Αυτό που προκαλεί βλάβη στο δέρμα είναι το πολύ υψηλό ή χαμηλό pH.
Η βρωμιά της υπόθεσης είναι οτί παρόλο που το προϊόν που αγοράσατε έχει χαμηλό ή ουδέτερο pH, θεωρητικά πιο φιλικό για το δέρμα, τα χημικά που προστέθηκαν για να πέσει το pH κάνουν περισσότερη ζημιά, από ότι ένα άλλο προϊόν αγνό και με υψηλότερο pH. Δηλαδή τα προϊόντα αυτά είναι ήπια και φιλικά προς το δέρμα μόνο στα χαρτιά. Τέλος ο όρος "ισορροπημένο pH" είναι πέρα για πέρα λανθασμένος γιατί το pH του προϊόντος μεταβάλλεται όσο καιρό αυτό κάθεται στο ράφι. Κοινώς η όλη υπόθεση είναι μια καλή παγίδα για τους άσχετους, όπως όλοι εμείς, που τσιμπάμε το δόλωμα του ουδέτερου pH και αγοράζουμε τα προϊόντα τους.
Ένας τέτοιος παράγοντας, ρυθμιστικός του pH, που προστίθεται κυρίως στα σαμπουάν είναι η τριαιθανολαμίνη (triethanolamine, ΤEA), η οποία προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις, οφθαλμολογικά προβλήματα, αφυδάτωση στα μαλλιά και το δέρμα και μπορεί να γίνει τοξική και καρκινογόνος σε μεγάλες και επαναλαμβανόμενες δόσεις.
Το δέρμα και τα μαλλιά αποτελούνται από κερατίνη, λιπαρά οξέα και άλλες ουσίες που ρυθμίζουν αυτόματα το pH. Η χρήση ενός καλλυντικού με pH διαφορετικό από αυτό της επιδερμίδας σας δε πρόκειται να αλλάξει το pH της ή να σας προξενήσει προβλήματα. Με μόνη προϋπόθεση να μην έχει το προϊόν ασυνήθιστα χαμηλό ή υψηλό pH, γιατί όπως είπα δυό αράδες παραπάνω, "πολύ υψηλό ή χαμηλό pH προκαλεί βλάβες στο δέρμα".

Ενδεικτικό εύρος pH σε διάφορες ουσίες
  • Υδροχλωρικό οξύ: 0
  • Λεμόνι: 2
  • Ξύδι: 2-3
  • Κιτρικό οξύ: 2-3
  • Ανθρακικό οξύ: 4-5
  • Νερό: 7
  • Σόδα φαγητού: 8
  • Σόδα πλύσεως: 9-10
  • Βόρακας: 9-10
  • Καυστική σόδα/ποτάσσα: 14

Θεμιτό εύρος pH σε προϊόντα περιποίησης
  • Σαμπουάν: 6-7
  • Conditioner: 4-7
  • Κρέμα προσώπου: 5-8
  • Κολπικό douche: 4-5
  • Σαπούνι: 7-10

Πως μετράω το pH στα προϊόντα
Ελέγχουμε το pH των προϊόντων με τις ειδικές ταινίες που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Ο τρόπος είναι ο εξής: Ενσταλλάζουμε μερικές σταγόνες από το προϊόν πάνω στην ειδική ταινία και περιμένουμε, από μερικά δευτερόλεπτα μέχρι μερικά λεπτά, να δούμε τι χρώμα θα πάρει αυτή και συγκρίνουμε το αποτέλεσμα με τον πίνακα που έχει η συσκευασία στο πίσω μέρος. Δεν βουτάμε την ταινία μέσα στο προϊόν, γιατί μπορεί να το χρωματίσει και να μας το χαλάσει.
Αν ελέγχουμε κρέμα τότε θα χρειαστεί να βάλουμε επάνω στη ταινία προϊόν, να το αφήσουμε για τον απαιτούμενο χρόνο και έπειτα να το σκουπίσουμε απαλά για να μπορέσουμε να συγκρίνουμε το χρώμα. Αν έχουμε αμφιβολίες για την αξιοπιστία της ταινίας μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ταινίες από δύο διαφορετικές εταιρείες και να συγκρίνουμε τα αποτελέσματα.

Ελέγχοντας το pH στο σαπούνι
Ο έλεγχος του pH στο σαπούνι που φτιάξατε είναι ένας εύκολος και ασφαλής τρόπος να ελέγξετε αν το σαπούνι σας είναι έτοιμο για χρήση. Ο έλεγχος του pH είναι σημαντικός, αλλά όχι για το λόγο που πιστεύουν οι περισσότεροι. Σε γενικές γραμμές υπάρχει η πεποίθηση πως το σαπούνι με μικρότερο pH είναι πιο ήπιο. Ο λόγος που πραγματικά ελέγχεται το pH του χειροποίητου σαπουνιού είναι για να πιστοποιήσουμε πως αυτό είναι μέσα στα αποδεκτά όρια του 7-10. Αυτό διασφαλίζει πως δεν έχουμε περίσσεια καυστικής σόδας ή ποτάσσας που δεν σαπωνοποιήθηκε με τα έλαια. Ένα σαπούνι που έχει pH πάνω από 10 πιθανόν να ερεθίσει το δέρμα.
Ελπίζω να σας φάνηκαν χρήσιμες οι πληροφορίες.

20 σχόλια:

  1. Είσαι Θησαυρός γνώσεων.
    Αν κατάλαβα καλά τα καλλυντικά πρέπει να έχουν μεταξύ 5,5εως6,5;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μάρκο σε ευχαριστώ! Θησαυρός δεν είμαι, απλά ρίχνω πολύ διάβασμα και έρευνα σε πολλές μεριές. Το pH πάντα εξαρτάται με το τι θέλεις να φτιάξεις. Θα έλεγα από 5-8 είναι μια καλή τιμή.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Γραφεις παραπάνω , ''...Για να είναι κατάλληλο το χειροποίητο σαπούνι για τα μαλλιά πρέπει να προσθέσουμε περιποιητικούς παράγοντες, όπως βότανα και πρωτεΐνες, και να κατεβάσουμε το pΗ όσο γίνεται περισσότερο...''.
    Αν μπορείς πες μου πιο αναλυτικά πια βότανα και πρωτεϊνες πρέπει να χρησιμοποιήσουμε, και σε πια φάση του σαπουνιού?
    Μέχρι τώρα έχω χρησιμοποιήσει εκχύλισμα βοτάνων (χαμομήλι, καλέντουλα, λεβάντα) αντί για νερό και αποξηραμένα βότανα στο ''ιχνος''.
    Ομως τα σαπούνια μου, ενω κατα τα άλλα είναι καλά , μου κάνουν τα μαλλιά (βαμμένα) πολύ σκληρά και κατα κάποιο τρόπο ''κολλημένα '' σαν άλουστα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Το πρόβλημα σου είναι οτί έχεις βαμμένα μαλλιά και όχι το σαπούνι. Οι βαφές τα κάνουν πολύ σκληρά και εύθραυστα. Λίγα θα σου προσφέρουν τα βότανα. Δοκίμασε χαμομήλι, δενδρολίβανο, μελισσόχορτο και μαιντανό. Όχι αποξηραμένα βότανα στο trace, ετοίμασε αφέψημα και με αυτό το νερό φτιάξε το σαπούνι.
    Μόλις λουστείς κάνε μάσκα με gel αλόης, άφησε το για 5 λεπτά και ξέβγαλε τα. Θα σε βοηθήσει στο σπάσιμο και θα τα μαλακώσει ελαφρώς. Κάνε τακτικά μάσκες με δαφνέλαιο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. ευχαριστω πολυ, θα δοκιμασω και θα επανελθω με αποτελεσματα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Γεια σας και χαρα σας κι ευχαριστω πολυ για τις πολυτιμες συμβουλες!
    Ηθελα να ρωτησω τι γινεται στην περιπτωση που το σαπουνι μας βγει με πολυ ψηλο ή πολυ χαμηλο ph; υπαρχει σωτηρια ή παει για πεταμα; Συγκεκριμενα εφτιαξα ενα σαπουνι με ph 10. Να το ξαναλιωσω και να προσθεσω λιγη μουργα; (λεω τωρα εγω!) να το βαλω στον τριφτη και να το κανω υγρο για τα πιατα; για το πληντηριο; να το χαρισω στους εχθρους μου; Για να ειμαι ειλικρινης δεν προκειται να το πεταξω, ακομα κι αν μου το προτεινετε, διοτι ειναι το πρωτο μου, το καμαρι μου και δεν θα αντεξω το πληγμα! Παντως το χρησιμοποιουσα μεχρι που αγορασα τα καταραμενα πεχαμετρα. Δεν κανει καθολου σαπουναδα, αλλα καθαριζει μια χαρα. Ειναι ηδη 10 μηνων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Το επιθυμητό pH για το σαπούνι είναι 7-10. Δε βρίσκω λόγο να του κάνεις οτιδήποτε, πόσο μάλλον να το πετάξεις. Χρησιμοποίησε το κανονικά στο πλύσιμο του σώματος ή των ρούχων.
    Η πρώτη σου σκέψη "...Να το ξαναλιωσω και να προσθεσω λιγη μουργα; (λεω τωρα εγω!)..." είναι λάθος. Μην επιχειρήσεις κάτι τέτοιο και χαλάσεις τελείως το σαπούνι. Τέτοιες προσθήκες εκ των υστέρων δε γίνονται.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Σ' ευχαριστω πολυ για την απαντηση, περιττο να σου πω οτι χαρηκα πολυ. Το θεμα ειναι οτι θελω να ετοιμασω ενα πολυ αγνο σαπουνι για το εγγονακι μου που θα ερθει σε λιγους μηνες (μια που δεν το 'χω με το πλεξιμο οπως ολες οι γιαγιαδες του κοσμου, ειπα να το ριξω στα καλλυντικα).
    Το συγγεκριμενο θα το χρησιμοποιησω για το μπανιο μου, διοτι ανακαλυψα οτι ενα καρο σαπουνια ''αγνα'' του εμποριου απο καταστηματα βιολογικων που εχω στο σπιτι εχουν ph μεταξυ 9 - 10. Τι να προσεξω ομως ωστε να βγει με χαμηλοτερο ph αυτο που θα φτιαξω για το μωρακι; Μηπως ειναι καλυτερα να το κανω με την θερμη μεθοδο; Παιζει ρολο; θα ηθελα να βγει γυρω στο 7.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Μην αγχώνεσαι με το pH τόσο πολύ. Το χειροποίητο σαπούνι πρέπει να έχει pH γύρω στο 9, αλλά και το 10 είναι απόλυτα αποδεκτή τιμή. Αν προσπαθήσεις να το χαμηλώσεις κι άλλο θα σου μείνει ένα σαπούνι που θα διαχωρίζεται σε καυστικό υγρό και λάδια. Η υγιής επιδερμίδα επιστρέφει στο φυσιολογικό της pH περίπου 10 λεπτά μετά το πλύσιμο. Διάβασε λίγο πιο προσεκτικά το άρθρο και θα σου λυθούν πολλές απορίες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Τα σαπούνια του εμπορίου με χαμηλό pH δε παρασκευάζονται με τη κλασική μέθοδο σαπωνοποίησης αλλά μέσω της χημικής αντίδρασης συνθετικών επιφανειοδραστικών, μερικά από τα οποία έχουν τις εξής αστρονομικές ονομασίες:
    sodium cocoyl isethionate, sulfosuccinates, alpha olefin sulfonates, alkyl glyceryl ether sulfonate, sodium cocoyl monoglyceride sulfate, betaines
    Οι μπάρες τέτοιου σαπουνιού λέγονται syndet. Κάνε μια έρευνα μόνη σου για του λόγου το αληθές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Η ερευνα μου με οδηγησε στο σαϊτ σου και πρεπει να πω οτι εδω βρηκα το πιο κατατοπιστικο αρθρο, συν πολλα αλλα ενδιαφεροντα και χρησιμα. οποτε μενω εδω και δεν το κουναω ρουπι! Απλα ανησυχησα λιγο για το ποπουδακι του μωρου, αλλα εχω φτιαξει και μια υπεροχη κεραλοιφη με πολλα καλουδια μεσα η οποια εχει ph 6,5-7 και νομιζω οτι θα μπορει να εξισορροπησει την κατασταση.
    Σ' ευχαριστω παρα πολυ για τις απαντησεις σου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Στο κείμενο σας αναφέρατε πως τα αποδεκτά όρια pH για το χειροποίητο σαπούνι κυμαίνονται από 7 ως 10.

    Στο σχολικό βιβλίο χημείας της Γ΄ Γυμνασίου (διαθέσιμο και σε ηλεκτρονική μορφή) στο κεφάλαιο 1.5 αναφέρονται τα εξής:

    Το δέρμα

    Το δέρμα μας, εξαιτίας κυρίως του σμήγματος, είναι ελαφρά όξινο και έχει pH μεταξύ 5 και 5,6. Το περιβάλλον αυτό είναι δυσμενές για τους παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως τα βακτήρια, και έτσι το δέρμα προστατεύεται. Τα ουδέτερα σαπούνια δεν καθαρίζουν καλά, ενώ τα βασικά ξηραίνουν το δέρμα και «τρέφουν» τους μύκητες.

    Από το ηλεκτρονικό βιβλίο χημείας της Γ΄ Γυμνασίου

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. Kf δε διαφωνώ με αυτά που λες αλλά μάλλον δε διάβασες καλά όλο το κείμενο. Επίσης ρίξε μια ματιά και στα προηγούμενα σχόλια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Καλησπέρα!
    Υπέροχες και πολύ χρήσιμες οι πληροφορίες του μπλογκ! Το παρακολουθώ ανελλιπώς! Ήθελα να μάθω τη γνώμη σας σχετικά με τους μετρητές ph. Ψάχνω pHάμετρα για να μετρήσω το ph απο τις πρώτες μου παρτίδες σαπουνιού που έχω κάνει.Έκανα μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο επικεντρωμένη κυρίως στους ηλεκτρονικούς μετρητές (και ορισμένοι πιο εξειδικευμένοι πανάκριβοι!). Διαπίστωσα ότι οι περισσότεροι είναι για να μετράνε το ph του νερού. Έψαξα στα αγγλόφωνα φόρουμ σαπωνοποιιών για να δω απόψεις, και εκεί κατάλαβα ότι επικρατεί μια μεγάλη γκάμα διαφορετικών απόψεων για τα πεχάμετρα . Βρήκα όμως πολλούς που τους χρησιμοποιούν και μάλιστα αυτούς που μετράνε το πεχά του νερού (για πισίνες). Διαλύουν σε ένα μικρό μέρος νερού το σαπούνι τους και σε αυτό το διάλυμα τοποθετούν το πεχάμετρο. Θα ήθελα και τη δική σας άποψη σχετικά με τα ηλεκτρονικά πεχάμετρα, κατά πόσο έγκυρα μπορεί να είναι μια τέτοια μέθοδος μέτρησης. Να προβώ σε μια τέτοια αγορά;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. Καλημέρα φίλε μου και σε ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια.
    Η μέτρηση του pH με ταινίες γίνεται ακριβώς έτσι όπως το περιέγραψες· διαλύεις μια μικρή ποσότητα σαπουνιού σε νερό και τοποθετείς μέσα τη ταινία. Δυστυχώς όμως δεν είναι όλες οι ταινίες ίδιες και μπορεί από εταιρεία σε εταιρεία να έχεις διαφορετικό αποτέλεσμα. Επιπλεόν πολλοί (όπως και εγώ) δε τις θεωρούν καθόλου αξιόπιστες.
    Το μηχάνημα που περιγράφεις σίγουρα είναι πιο αξιόπιστο. Η μόνη όμως περίπτωση στην οποία αξίζει να επενδύσεις σε ένα τέτοιο μηχάνημα είναι αν κάνεις μαζική παραγωγή σαπουνιού για να το εμπορευτείς. Σε διαφορετική περίπτωση δε βρίσκω λόγο να κάνεις ένα τέτοιο έξοδο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  16. κακησπερα σας,εχει 6 εβδομαδες που εκανα τα σαπουνια,το ph με ηλεκτρονικο πεχαμετρο ειναι 9,50 με 9,70 ειναι καλο;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. Καλησπερα, μολις διαβασα το κείμενο και στάθηκα στο σημειο που αναφερετε το θεμα ακμης. Ταλαιπωρηθηκα με την ακμη αρκετα χρόνια.Γυρω στα 7.. Κ τώρα που θυμαμαι, καποια στιγμη κατα τη διαρκεια που ειχε κανει αισθητη την εμφανισή της, για διαρκεια 2 χρονων περιπου χρησιμοποιουσα σαμπουαν με ουδετερο ph 5,5. Αν καταλαβα σωστα απο οσα διαβασα,επιδεινωνει την ακμη αυτο? Πριν μολις λιγες ημερες αγορασα παλι σαμπουαν με ουδετερο ph. Υπαρχει περιπτωση να επηρεασει παλι το θεμα αυτο? Ταλαιπωρηθηκα αρκετα, γι' αυτο αν γνωριζετε κατι θα χαιρομουν ιδιαιτερα να με διαφωτίζατε, ωστε οσο ειναι νωρις να αλλαξω. Παρατηρησα οτι τα σχολια ειναι αρκετων χρονων πριν αλλα Θα περιμενω για καποια απαντηση. Ευχαριστω πολυ εκ των προτερων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  18. Πως ελέγχουμε το ph του οργανισμού μας;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  19. Θα ήθελα να ρωτήσω, πώς εξακριβωνουμε την αλκαλικοτητα του οργανισμού μας και ποια είναι τα φυσιολογικά όρια;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  20. Πολύ καλή πληροφόρηση. Υπάρχει στην αγορά kit με το οποίο θα μπορούσα εγώ να ελέγχω το pH του νερού που πίνω;

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σχόλια σε greeklish, με ενσωματωμένα links, με υβριστικό ή απαξιωτικό περιεχόμενο καθώς και σχόλια με διαφήμιση προϊόντων δε θα δημοσιεύονται. Οι συνταγές και οι πληροφορίες που παρουσιάζονται στο blog δεν υποκαθιστούν ιατρικές οδηγίες ή φαρμακευτική αγωγή. Παρακαλούμε συμβουλευτείτε τον γιατρό σας αν έχετε προβλήματα υγείας, πάσχετε από χρόνιες παθήσεις, είστε έγκυος ή θηλάζετε.

Print Friendly and PDF